G-G2BKT0YP87
 

Het ongrijpbare tastbaar: hoe een (voelbaar) plaatje meer zegt dan duizend woorden

Hoe het voelen van plaatjes je beeldvorming kan veranderen en verbeteren

Woman putting a black Hable One in her pocket

#blog door Kristina Misiunaite


Dat éne kinderfeestje in de dierentuin zal ik echt nooit vergeten. Ik hield een grote tak in de lucht, zo hoog als mijn arm maar kon reiken. Toen at een giraffe daar zo de blaadjes van af, waarbij ik nog net de ruwe tong kon voelen. “Het liedje van Dikkertje Dap klopt dus echt helemaal”, dacht ik nog. “Met die hele lange nek!” Eenzelfde verbazing overkwam mij later die leuke dag bij de neushoorn, die ik een brood mocht geven. Binnen een mum van tijd was dit voor ons mensen toch wel erg grote lunchpakket in één hap naar binnen gewerkt. Even los van de vraag of een dierentuin de ‘best place to live’ is voor hen, was dit wel een manier om mij een voorstelling te kunnen maken van zulke grote dieren. Dit geldt ook voor andere dingen die te groot, te ver weg of te gevaarlijk zijn om aan te raken. Voelbare plaatjes of maquettes kunnen daar enorm bij helpen.


Een hele klim

Vastberaden was ik om niet de tel kwijt te raken, tijdens het bestijgen van de Eifeltoren in Parijs. Het aantal traptreden leek mij namelijk wel een goede indicatie van de hoogte van dit beroemde bouwwerk. Honderden treden later, in tweevoud – we moesten immers ook nog terug – viel het toch een beetje tegen om op het kleine schaalmodel te voelen dat het nog een heel stuk was naar de top, vanaf het plateau tot waar wij waren geklommen. Deze maquette stelde mij ook in staat om de vorm van de hele toren te ontdekken. Leren interpreteren van een voelbare tekening bijvoorbeeld, kan zeker in het begin, even oefenen zijn. Dit lijkt er vaak namelijk heel anders uit te zien dan wat je zou voelen als je het in je handen vasthoudt. Dit laatste voor zover mogelijk uiteraard. Hoe dan ook vind ik het altijd weer een aangename verrassing om plots een heleboel braillepuntjes bij elkaar tegen te komen, midden in een stad of groot gebouw bijvoorbeeld. Zeker qua formaat kan dit niet tippen aan een reisgids of plattegrondje dat gauw wordt opgediept, om te kijken waar we zijn en de nog te bezoeken bezienswaardigheden te bepalen. Toch geeft het meer overzicht van waar je bent, op welke plek je je bevindt in de totale ruimte. Altijd mooi meegenomen vind ik, om ook zelf de vorm van die imposante torens van de kathedraal te kunnen voelen. Nadat je daar een rijke ontstaansgeschiedenis hebt gehoord en net op tijd was voor het prachtige spel van de kerkklokken. Dat geeft toch een extra dimensie en het beklijft beter. Dit zal mensen die visueel zijn ingesteld niet vreemd voorkomen, al is dat waarschijnlijk toch niet helemaal hetzelfde.


Het begrijpen van Smileys

Hartstikke leuk dat Apple niet alleen VoiceOver heeft ingebakken op elk apparaat, maar ook smileys beschrijft. Alles wat op het scherm verschijnt kun je uitgesproken krijgen of in braille weergegeven als je een leesregel hebt gekoppeld. ‘Lachend gezicht met lachende ogen en handen uitgestoken voor een knuffel’, ‘feestknaller’, ‘juichen omhooggestoken handen”. Als ik mij niet vergis is dit via Talkback van Android sinds enige tijd ook mogelijk. Met die beschrijving begrijp je wel wat voor gezichtje op welk moment waarschijnlijk geschikt is om te versturen naar iemand, of wat je zelf ontvangt in een bericht. Nieuwsgierigheid blijft toch hoe deze dingen er precies uitzien. Ze worden heel anders getekend, dan een standbeeld in 3D aanrakend met een bepaalde gezichtsuitdrukking, om maar even iets te noemen. Redenerend vanuit de welbekende vormen, zoals cirkels, lijnen en stippen, wordt duidelijk hoe zoiets, plat op papier wordt weergeven.


Hoe werkt nu een voelbare tekening?

We vroegen het aan Dorine in ’t Veld, productmanager tactile learning bij Dedicon.


“Je kunt voelbare tekeningen maken van 3D-onderwerpen! En die kun je lezen! Hoe werkt dat? Als je met je handen een object verkent, bijvoorbeeld een kopje, dan voel je dat de bovenkant een cirkel is. Dat is het bovenaanzicht. Is de bodem smaller? Dan teken je daarbinnen nog een kleinere cirkel. Nu heb je nog een vooraanzicht nodig. Dat is de kant die naar jou toe is toegekeerd. Dus stel dat het kopje met het oortje naar links voor je staat. Dan teken je de omtrek van het kopje, alsof je het kopje verticaal doormidden zaagt. Het is handig om dit boven- en zijaanzicht op precies dezelfde schaal boven elkaar te tekenen. Dan kun je gemakkelijk de relatie leggen. Je kunt ook nog een zijaanzicht maken. Hoe zou het zijaanzicht van links eruitzien? Antwoord: hetzelfde als het vooraanzicht, maar dan met een streep voor het oortje, dat links zit. Als je een beetje oefent, kun je je hier heel snel een voorstelling van maken. Goed voor je ruimtelijk inzicht!”


Vond je dit moeilijk, maar lijkt het je leuk en nuttig? Dan kun bij Passend Leen de cursus tactiel tekeningen lezen bestellen! Of bij Dedicon Educatief: Op de tast...: van 3D naar 2D. Dan krijg je een tekeningenband met uitleg en 3D-figuren.

Beide links zijn onderaan het artikel te vinden.


De kunst (van het weglaten)

Een plaatje voelbaar maken doe je niet zomaar even. Dat er verschillende texturen te onderscheiden zijn wil niet meteen zeggen dat de tekening ook duidelijk is en makkelijk te voelen. Het is nog een hele klus om via verschillende soorten lijnen, stippen en dergelijke, zoveel mogelijk hetzelfde over te brengen als wat iemand in één oogopslag ziet. Te veel wordt onduidelijk, maar voor tekenaars is het ongetwijfeld elke keer weer een hersenkraker wat ze weg kunnen laten. Tastend een plaatje verkennen is namelijk nog een hele ontdekkingstocht af en toe, omdat twee handen niet toereikend zijn om het hele beeld in één keer te doorgronden. Stukje bij beetje vorm je het geheel in je hoofd, als het ware een puzzel die steeds meer kloppend wordt, totdat het geheel compleet is. Toch geldt denk ik voor iedereen dat als je langer naar iets kijkt dan slechts even met een vluchtige blik in het voorbijgaan, je er veel meer van meekrijgt. Zo word je geattendeerd op details die je anders misschien zou hebben gemist. Daarbij is het heel erg waardevol om, zeker in het begin, uitleg te krijgen van iemand die weet hoe je het beste te werk kunt gaan en waar handig is om op te letten. Een beetje zoals een gids in een museum een onmisbare verrijking vormt, vergeleken met zelfstandig een tentoonstelling bezoeken. Over musea gesproken: voelbare replica’s van schilderijen zijn ook mogelijk, soms zelfs inclusief audio en alledaagse voorwerpen. Dit alles om nog meer mee te geven van de bedoelde sfeer op het doek. Een mooie manier voor het geval dat bordjes ‘verboden aan te raken’ de toegang blijven versperren, zelfs na dunne handschoentjes te hebben aangetrokken. Als het materiaal te kwetsbaar of te breekbaar is om aan te raken, zijn zulke waarschuwingen overigens volkomen logisch. Wel kan ik iedereen ervan verzekeren dat wie zulke kunstwerken (vrijwel) zonder het visuele zintuig meemaakt zodanig veel voorzichtigheid zal betrachten, dat de werken misschien wel weer sinds tijden volledig zijn ‘afgestoft’. Niet alleen in letterlijke zin, maar temeer dat een bezoeker het werk de aandacht heeft geschonken die het verdient, langer dan een paar seconden stilstaan erbij.


Voor het leven getekend

Ik denk dat voelbare plaatjes een supernuttige en verrijkende aanvulling kunnen zijn op hetgeen je daadwerkelijk met je handen kunt aanraken, of iemand kan beschrijving hoe iets eruitziet. Dat laatste is immers ook weer afhankelijk van interpretatie. Was het verbale gedachte-experiment in 3D (zie kader) voor jou iets te hoog gegrepen of juist nog niet genoeg? Ga eens met anderen in gesprek over wat zij zien in bepaalde zaken. Vooral bij abstracte kunst of andere dingen kan dat razend interessante zijn en vaak onverwachte, nieuwe inzichten opleveren. Net zoals ik bij de Eifeltoren de trap nam in plaats van de lift, is het absoluut meer dan waard om hiermee aan de slag te gaan en zo nog meer van de wereld te ontdekken!

Bronnen: BPL: https://www.passendlezen.nl/iguana/www.main.cls?surl=search&p=*#recordId=2.299056 Dedicon Educiatief: https://educatief.dedicon.nl