G-G2BKT0YP87
 

Passend Lezen: zodat lezen (weer) mogelijk wordt


#blog door Kristina Misiunaite #met Sylvia Krijnen


‘Met een goed boek ben je nooit alleen”. Die uitspraak kan ik alleen maar beamen. Via boeken heb ik ontzettend veel geleerd over hoe de wereld eruitziet. Gedetailleerde beschrijvingen van plaatsen en personen, letterlijk inclusief geuren, kleuren en gezichtsuitdrukkingen. Zeker in deze tijd van (reis)beperkingen kun je al lezend overal komen waar je maar wilt en is dat zelfs de enige manier om dit te doen. Moeiteloos waan je je in onbekende werelden van toen of ooit, als maar meer meegesleept door de boeiende schrijfstijl bij ieder nieuwe bladzijde of elk nieuw hoofdstuk. Voor wie lezen op papier niet (goed) (meer) lukt, stapt niet zomaar een boekhandel of bibliotheek binnen. Al vind ik dat weleens jammer, door de geur van oude- of juist nieuw gedrukte boeken die je daar tegemoetkomt, ademend van al hetgeen daarin staat geschreven.


Dankzij Bibliotheekservice Passend Lezen hoef je ook in zo’n geval het leesplezier niet te missen. Je krijgt alles online voorgeschoteld of thuisgestuurd: van boeken, kranten en tijdschriften tot hoorspelen en hoorcolleges, om maar een greep te doen uit de grote diversiteit aan verschillende producten. Misschien zelfs wel veel meer dan in een ‘gewone’ bibliotheek dus. Hoewel ik zelf als nieuwsgierige veellezer al heel lang lid ben van Passend Lezen en haar voorlopers, was ik benieuwd hoe het achter de schermen gaat. Er is een heleboel waar je helemaal niet bij stilstaat als klant. Voor deze blog vroegen we dit aan Sylvia Krijnen, relatiemanager bij bibliotheekservice Passend Lezen. Lees snel verder voor haar leukste antwoorden op de door mij gestelde vragen, in een verhaal verweven.


Voor wie passend Lezen (nog) niet kent

Passend Lezen is de oplossing als lezen niet vanzelfsprekend is. Het is een gewone bibliotheek, maar dan voor mensen die blind, slechtziend of dyslectisch zijn bijvoorbeeld. Vallend onder het stelsel van openbare bibliotheken is het doel net als van de bieb op de hoek toegang bieden tot informatie, kennis, cultuur en voor persoonlijke ontwikkeling. Hopelijk voor iedereen met een leesbeperking een passende oplossing, zoals de naam al doet vermoeden. Geprobeerd wordt om dit al dan niet op verzoek via diverse leesvormen beschikbaar te stellen. Denk hierbij aan braille, gesproken vorm en grootletter. Door deze allemaal in de collectie te hebben, die voortdurend wordt uitgebreid, is het de hoop dat er voor ieder wat wils is en genoeg te kiezen.


Niet alles lukt

Zoveel mensen, zoveel verschillende voorkeuren. Zo zijn er mensen die letterlijk uren kunnen rondwandelen met een gesproken boek, luisterend naar voorgelezen tekst. Bijvoorbeeld omdat lezen niet meer zo makkelijk gaat met een boek in de hand. Het is onmogelijk om alle acht- tot tienduizend nieuwe boeken die jaarlijks uitkomen om te zetten naar aangepaste leesvormen. Door (budgettaire) beperkingen kunnen er per jaar zo’n 1800 audiotitels worden opgenomen en zo’n 800 brailletitels worden geproduceerd. Als er in een jaar alleen maar van die dikke pillen zoals van Lucinda Riley uitkomen, is het aantal opnameminuten rap bereikt.


Des te onmogelijker lijken hierdoor de te maken keuzes bij collectievorming: welke boeken wel en welke niet? Een speciale afdeling binnen Passend Lezen werkt letterlijk dag en nacht aan het collectioneren van titels, om de collectie actueel en interessant te houden. Niet alleen hebben deze mensen hier natuurlijk een neus voor, maar ook een opleiding voor gevolgd. Hun keuzestress wordt mogelijk ietwat verminderd doordat niet alle nieuw uitgekomen boeken geschikt zijn. Hierbij valt te denken aan stripboeken. Hoewel er in het verleden eenmalig een Donald Duck is omgezet naar voelbare vorm en uitleg in audio, is het niet de verwachting dat dit wekelijks zal gebeuren. Deze uitgave zag er erg tof uit en wakkerde destijds zeker ook mijn persoonlijke nieuwsgierigheid aan. Geweldig om je, al is het maar globaal, toch een beeld te kunnen vormen van zo’n visueel fenomeen, wat anders onbereikbaar zou zijn, voor wie dit zelf niet kan zien. Toch is het best lastig om zoiets in audio te vatten. Daarnaast worden de collectievormers in hun keuze geholpen door aanschaf informatie die door bibliotheekleveranciers en uitgevers wekelijks wordt opgestuurd met recensies van nieuw verschenen boeken.


Laat weten wat je wilt lezen!

Naar suggesties van klanten wordt echter ook heel graag geluisterd. Geef deze dan ook vooral door! Geprobeerd wordt om jaarlijks zo’n 60% van deze verzoeken te honoreren. Een actueel boek, over een onderwerp wat leeft, van een erkende uitgever of een prijswinnaar: allemaal factoren die de kans vergroten op groen licht. Een reden om een verzoek af te wijzen is dat het toch een te specialistisch boek betreft of niet is om te zetten. Mocht het jaar eens onverhoopt al ‘vol zitten’, dan loont het de moeite om het op een later moment nogmaals te proberen. Gelukkig biedt internationale uitwisseling van titels ook steeds meer mogelijkheden, welke in de toekomst via het verdrag van Marrakesh waarschijnlijk alleen maar zal worden vergroot. Nu al worden er over en weer titels uitgeleend met de Vlaamse bibliotheek, wat te horen kan zijn in een gesproken boek. Bij anderstalige boeken is dit ook goed mogelijk, want dubbelop produceren is zonde.


Klein beginnen

Verrassend om te horen vond ik wel dat de helft van de leden van Passend Lezen jonger is dan achttien jaar. Voor deze jeugdige lezers is er dan ook een brede collectie beschikbaar. Via de website superboek.nl is alles voor hen handig bij elkaar te vinden. Vooral zij worden voortdurend uitgedaagd met allerlei verschillende leesvormen, waar er ook steeds meer bijkomen. In een eerdere blog scheef ik al over voeljeboekjes: deze zouden nog veel vaker en meer moeten worden uitgeleend! Dit is, net als de tasttasjes, een hele laagdrempelige manier om je eerste stappen op het gebied van voelend lezen te zetten. Ook leuk om als visueel gehandicapte een kind voor te lezen. Daarnaast is er nu jumboletter: grootletterboeken voor de jeugd.


Sinds eind vorig jaar zijn er elektronische jeugdboeken beschikbaar, waardoor ook de technologische ontwikkelingen zeker niet stilstaan. Een hele interessante doelgroep voor Passend Lezen is ook kinderen met adhd, taalontwikkelingsstoornis en dergelijke. Voor hen lijkt het moeilijk om rustig te zitten en een boek te lezen, terwijl het met lezen en luisteren tegelijk – via karaokeboeken voor de jeugd – wel lukt. Daarbij loopt er tegelijkertijd een balkje mee à la karaoke-zingen met het woord wat dan wordt uitgesproken. Tot slot worden vooral de gesproken boeken veelvuldig gebruikt door jongeren bij lezen voor de lijst. Al luisterend lukt het beter om die dikke pillen die verplichte kost zijn voor Nederlands door te komen.


Wist je dat:

- De collectie ruim 83.000 gesproken boeken (waarvan 14.500 jeugdtitels) en 19.000 brailleboeken omvat

- Er in 2020 1,28 miljoen gesproken boeken werden uitgeleend, 5.500 brailleboeken aangevraagd en 10.000 titels in jumboletter

- De andere helft dan de jeugdlezers van de leden gelijkelijk verdeeld wordt gevormd door 18 tot 65-jarigen en 65+’ers

- Doordat de Auteurswet omzetting in aangepaste leesvormen mogelijk maakt, alleen mensen met een leesbeperking gebruik mogen maken van al het moois dat Passend Lezen te bieden heeft

Even geduld

Na verschijnen is een boek niet direct beschikbaar bij Passend Lezen: hier kan soms wel een aantal maanden overheen gaan. Bij gesproken boeken wordt dit veroorzaakt doordat deze moeten worden ingelezen. Dit gebeurt vaak door vrijwilligers in opnamestudio’s van producenten CBB en Dedicon. Afhankelijk van hoe lang en hoe vaak de voorlezer de opnamestudio in kan duiken gaat er enige tijd overheen voordat het hele boek is ingesproken. Gelukkig mag er jaarlijks ook een x aantal titels versneld worden geproduceerd. Dan is het boek één tot drie maanden na verschijnen al beschikbaar. Dit gebeurt bij bestsellers bijvoorbeeld. Zo zit het nieuwste boek van Adriaan van Dis een maand na uitkomen inmiddels al in de collectie. Wat zou het tijdwinst opleveren als een boek via de uitgever al voor verschijnen bij Passend Lezen kan komen!


Heel persoonlijk

Via maatwerk is het ook mogelijk om persoonlijke documenten om te laten zetten in een leesbare vorm. Een voorbeeld hiervan dat Sylvia erg is bijgebleven waren handgeschreven condoleancekaarten. Doordat deze werden ingesproken kon de ontvanger ze op een gewenst moment beluisteren en zo zelf weten wat er instond. Mooi en fijn om zoiets mogelijk te maken! Toch behoren ook het koorboekje of belangrijke vergaderstukken tot de mogelijkheden.


Nog veel meer lezers erbij

De 53000 klanten die Passend Lezen inmiddels heeft lijken een heleboel, maar er kunnen er nog veel meer bij! Zo zijn nog lang niet alle blinden en slechtzienden in Nederland lid en dat is zonde. Op allerlei manieren wordt er aan de naamsbekendheid gewerkt. Zeker als je op oudere leeftijd zicht verliest, blijkt de stap om te zeggen het echt niet meer te kunnen zien en op zoek te gaan naar alternatieven, heel erg groot. Het makkelijkste te vangen zijn mensen die al lid zijn van de openbare bibliotheek. Voortdurende innovatieve ontwikkelingen, zoals nieuwe leesvormen en het streven naar een nog klantvriendelijkere website, zorgen ervoor dat Passend Lezen met haar tijd meegaat. Sylvia besloot met een treffende, veelomvattende quote: ‘Als je een leesbeperking hebt, ben je een dief van jezelf wanneer je geen lid wordt van Passend lezen.’


Website passend lezen